Blog

डिप्लोमा इन ईकोटुरिझम संपूर्ण माहिती मराठी DIPLOMA IN ECOTOURISM INFORMATION

Table of Contents

प्रस्तावना

डिप्लोमा इन ईकोटुरिझम संपूर्ण माहिती मराठी DIPLOMA IN ECOTOURISM INFORMATION – सध्याच्या धावपळीच्या आणि धकाधकीच्या युगात विशेषतः शहरातील नागरिकांना निवंतपणा हवा असतो. परंतु हा वेळ केवळ मौजमजा करण्यासाठी न घालवता, जर निसर्गाच्या सानिध्यात राहता आले आणि त्यातही पारंपरिक आणि आधुनिक शेतीची माहिती घेता आली, निसर्गाशी समरस होता आले, तर विरंगुळ्याबरोबरच माहितीपूर्ण पर्यटनाची सुवर्णसंधी साधता येईल. त्याचबरोबर गावागावातील शेतकरी आणि संबंधितांना हक्काचा रोजगारदेखील उपलब्ध होईल. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात अत्यंत दुर्गम व ग्रामीण भागात निसर्ग पर्यटन सुरू केल्यास, शहरी पर्यटकांना शेतीची प्रत्यक्ष भेटीतून माहिती, शेतकऱ्यांच्या जीवनाचे दर्शन, ग्रामीण संस्कृतीशी ओळख, रानावनांची माहिती, स्थानिक लोककला, परंपरा यांचे दर्शन आणि गावातील जाणत्या लोकांच्या अनुभवांचा ठेवा मिळेल.

कोकणातील ग्रामीण जीवन कसे चालते, शेतीची कामे कशी चालतात, कोकणातील उत्सव, गावरहाटी यांचा स्वतः अनुभव घेऊन निसर्गाशी मैत्री करण्याची संधी मिळेल आणि निरामय आयुष्य जगण्याची प्रेरणा देखील पर्यटकांना यातून मिळेल.

ईकोटुरिझम म्हणजे काय? (WHAT IS ECOTOURISM IN MARATHI)-

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात बर्फ आणि वाळवंट सोडले तर पर्यटनाच्या सर्व प्रकारच्या संधी उपलब्ध आहेत. गड किल्ले, थंड हवेची ठिकाणे, समुद्र किनारे, डोंगर दऱ्यांनी संपन्न निसर्ग, ऐतिहासिक वास्तू आदींसह वैविध्यपूर्ण खाद्यसंस्कृती ही देखील सिंधुदुर्ग जिल्ह्याची विशेष ओळख आहे. याव्यतिरिक्त देखील ग्रामीण संस्कृतीचे दर्शन, गावरहाटी, लोककला, स्थानिक शेती – बागायती, स्थानिक उत्पादने, निसर्ग पर्यटन, साहसी पर्यटन या सर्व पर्यटन शाखा विकसित करण्यास सिंधुदुर्गात वाव आहे.

कोणत्याही ठिकाणी स्थानिक निसर्गाला तसेच जनजीवन-प्राणीजीवन आणि जैवविविधतेला हानी किंवा धोका न पोहोचवता पर्यावरण पूरक आणि ग्रामीण संस्कृती, परंपरा राखून सर्वसमावेशक असे शाश्वत पर्यटन म्हणजे ईकोटुरिझम.

सिंधुदुर्ग आणि टुरिझम (SINDHUDURG ECOTOURISM IN MARATHI)-

सिंधुदुर्ग हा सागरतटीय जिल्हा आहे. मासेमारी, नारळ, सुपारी ,आंबा, काजू, फणस आणि पर्यटन हे येथील प्रमुख व्यवसाय आहेत. सिंधुदुर्ग हा महाराष्ट्रातील सगळ्यात जास्त म्हणजे ३७ सर्व प्रकारचे किल्ले, म्हणजेच जलदुर्ग, गिरिदुर्ग व भुईकोट किल्ले असणारा एकमेव जिल्हा आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्याची स्थापना १९८१ साली झाली. सिंधुदुर्ग जिल्हा हा आधी रत्नागिरी जिल्ह्याचा भाग होता. सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच नाव सिंधुदुर्ग किल्ल्यावरून ठेवण्यात आलं.

१९९९ साली महाराष्ट्रातील पहिला पर्यटन जिल्हा म्हणून सिंधुदुर्ग जिल्हा घोषित करण्यात आला. सिंधुदुर्ग जिल्ह्याला १२१ कि. मी. चा समुद्रकिनारा लाभला आहे. विजयदुर्ग, देवगड, आचार, मालवण, सर्जेकोट, कोचरा, वेंगुर्ला आणि शिरोडा ही आठ प्रमुख मासेमारी बंदरे आहेत. कोंड नेस्ट ट्रॅव्हलर या मॅगझिनने २०२१ या वर्षी भेट देण्यासाठी जगातील सर्वात सुंदर 30 पर्यटन स्थळांची यादी जाहीर केली आहे. या यादीमध्ये महाराष्ट्रातल्या  एकमेव सिंधुदुर्गचा समावेश करण्यात आला आहे. यासोबत भारतामध्ये सिक्कीम, मेघालय, ओरिसा, राजस्थान, गोवा, कोलकाता, भिमताल, केरळमधील आयमानम यांचा समावेश झाला आहे.

समुद्र पर्यटन व्यतिरिक्त सिंधुदुर्गमध्ये ईकोटुरिझमच्या माध्यमातून पर्यटनाच्या अनेक नवीन संकल्पना राबविण्यास भरपूर वाव आहे. आजच्या पर्यटनाचा विचार केला असता, भविष्यात शाश्वत पर्यटनाच्या दृष्टीने पावले उचलणे ही काळाची गरज आहे.

सिंधुदुर्गमध्ये ईकोटुरिझमची गरज (NECESSITY OF ECOTOURISM IN SINDHUDURG)-

ईको-पर्यटन ही एक उदयोन्मुख आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ देणारी संकल्पना आहे. ग्रामीण संस्कृतीचे जर ‘ग्लोबल मार्केटिंग’ केले तर गाव पर्यटनाच्या जागतिक नकाशावर येण्यास वेळ लागणार नाही.

कृषी पर्यटनामुळे नवीन अर्थाजनाच्या संधी निर्माण होतील आणि याद्वारे दुर्गम गावांचा शाश्वत विकास होऊ शकतो

सांस्कृतिक कला, लोककला, परंपरा, दशावतार, ठाकर कला इत्यादींचा अनमोल ठेवा आपण पर्यटकांना देऊ शकतो.

त्याचप्रमाणे जंगल सफारी, वन्यप्राणी दर्शन, बागायतीची माहिती, नारळ, सुपारी, आंबा, कोकम झाडांची माहिती, जंगलात आढळणाऱ्या विविध वनौषधीची माहिती देखील देता येऊ शकेल.

स्थानिक आणि पारंपरिक मासेमारी, बारमाही पाण्याचे ओहोळ, गोड्या पाण्यातील माशांची माहिती, खेकडे पालन, कोळंबी पालन यामधून पर्यटकांना आकर्षित करता येईल.

मालवणी आदरातिथ्य, खाद्य संस्कृती, नारळ फोफळीच्या बागा, आंबा काजू मशागत, काथ्या-बांबू-नारळ तेल उद्योग, याची शहरी पिढीला ओळख करून देता येईल.

पश्चिम घाटातील जैव विविधता, प्राणीजीवन, पक्षिनिरीक्षण, फुलपाखरे, नद्या तलाव, किल्ले, डोंगर याबद्दल पर्यटकांना नीट जागृत करता येईल.

ट्रेकिंग, रॉक क्लाइंबिंग, रॅपलिंग या साहसी क्रीडा प्रकरांमुळे जिल्ह्याची वेगळी ओळख निर्माण करता येईल.

युवकांना प्रशिक्षणाची गरज –

गावांनी आपली ओळख जपत ग्रामीण पर्यटनातून आपली संस्कृती टिकविली आहे. याच धर्तीवर आपणही येथील गावांना पर्यटनाच्या नकाशावर आणू शकतो हा ध्यास घेऊन कामास सुरुवात केली पाहिजे.

गावातील नव युवक-युवतींना जर शाश्वत पर्यटनाचे म्हणजेच ईकोटूरिझमचे योग्य प्रशिक्षण दिले तर ग्रामीण रोजगाराच्या नवीन संधि उपलब्ध होतील.

स्थानिक युवक-युवती निसर्ग मार्गदर्शक म्हणून कोकणचा अनोखा इतिहास, संस्कृती आणि नैसर्गिक वारसा प्रदर्शित करण्यासाठी पर्यावरणीय पर्यटन आणि कौशल्यांशी संबंधित मुख्य संकल्पना शिकतील.

येणाऱ्या पर्यटकांना स्थानिक युवक हे गाईड म्हणून काम करतील. यामुळे गावातच रोजगाराचे साधन बेरोजगार युवकांना उपलब्ध होईल.

ईकोटुरिझम या संकल्पनेमुळे स्थानिक उत्पादनांना चांगली बाजारपेठ उपलब्ध करून देता येईल.

सांस्कृतिक कला, लोककला, परंपरा, दशावतार, ठाकर कला इत्यादींचे जतन करता येईल.

फक्त नोकरीवर अवलंबून न राहता सिंधुदुर्ग मधील युवावर्ग सेल्फ एम्प्लॉयएड बनू शकेल.

ईकोटूरिझमचे प्रशिक्षण कुठे मिळेल (LEARNING ECOTOURISM IN SINDHUDURG)

२०२३-२०२४ या चालू शैक्षणिक वर्षात बॅ. बाळासाहेब खर्डेकर महाविद्यालय, वेंगुर्ला , सिंधुदुर्ग (Br. Balasaheb Khardekar CollegeVengurla) येथे डिप्लोमा इन ईकोटुरिझम हा नवीन शैक्षणिक कोर्स सुरू करण्यात आलेला आहे. या प्रशिक्षणाची वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे –

डिप्लोमा इन ईकोटुरिझम संपूर्ण माहिती (ECOTOURISM INFORMATION IN MARATHI)-

ध्येय –

कोकण ट्रॅव्हल क्लबच्या सहकार्याने वेंगुर्ला येथील बॅ. बाळासाहेब खर्डेकर महाविद्यालयात डिप्लोमा इन ईकोटूरिझमहा नवीन शैक्षणिक कोर्स सुरू करण्यात आलेला आहे. ‘स्थानिक क्षेत्रतज्ञ कार्यक्रम’ अंतर्गत प्रमाणित तरुण -तरुणी निसर्ग मार्गदर्शक म्हणून कोकणचा अनोखा इतिहास, संस्कृती आणि नैसर्गिक वारसा प्रदर्शित करण्यासाठी पर्यावरणीय पर्यटन आणि कौशल्यांशी संबंधित मुख्य संकल्पना शिकतील.

कालावधी –

ऑगस्ट ते ऑक्टोबर या कालावधीत आठवड्याच्या शेवटी (शनिवार -रविवार) प्रशिक्षण दिले जाईल.

प्रवेश शुल्क

एक वर्षाचा डिप्लोमा: 4000/-

तीन महिन्यांचे प्रमाणपत्र: 1000/- (एक वर्षाच्या डिप्लोमा कोर्सची फी “फील्ड एक्सपर्ट सर्टिफिकेशन”सह आहे.)

प्रशिक्षक –

विद्यापीठाचे प्राध्यापक, पर्यटन व्यावसायिक आणि स्थानिक तज्ञांसह विविध शिक्षकांच्या पॅनेलकडून शिक्षण दिले जाईल.

कोर्स हायलाइट्स –

या अभ्यासक्रमातून सहभागी विद्यार्थी ज्ञान आणि कौशल्ये दोन्ही आत्मसात करू शकतील. इको-टूरिझमच्या मुख्य संकल्पना, त्याचा पर्यटनातील प्रभाव, समुदाय-आधारित पर्यावरण पर्यटन, ऑपरेशन आणि व्यवस्थापन आणि प्रशासन या संकल्पना समजावल्या जातील.

प्रमाणपत्र –

या कोर्समध्ये शाश्वत पर्यटन पद्धतींना चालना देण्यासाठी व्यावहारिक अनुभवासह 3 महिन्यांचे फील्ड एक्सपर्ट प्रमाणपत्र समाविष्ट आहे. कोकणचा अद्वितीय सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा पर्यटकांना दाखवणे आणि निसर्ग मार्गदर्शक करणे समाविष्ट आहे.

परिणाम –

कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट स्थानिकांना कौशल्ये आणि ज्ञानाने सुसज्ज करणे हे आहे. जेणेकरून स्थानिक व्यवसाय निर्माण करण्यासाठी इकोटुरिझमची सखोल समज वाढेल आणि पर्यटन क्षेत्रात रोजगार संधि उपलब्ध होतील.

अभ्यासक्रम आराखडा –

सेमिस्टर 01

  • इकोटूरिझमचा परिचय (INTRODUCTION TO ECOTOURISM)
  • पर्यावरणशास्त्र, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक विविधता(ECOLOGY, BIODIVERSITY AND CULTURAL DIVERSITY)
  • संप्रेषण आणि मार्गदर्शक कौशल्ये (COMMUNICATIONAND GUIDING SKILLS)
  • गंतव्य व्यवस्थापन(DESTINATION MANAGEMENT)

सेमिस्टर 02

  • पर्यटन प्रभाव (TOURISM IMPACT)
  • समुदाय-आधारित पर्यावरण पर्यटन (COMMUNITY BASED ECO-TOURISM)
  • ऑपरेशन आणि व्यवस्थापन(OPERATION AND MANAGEMENT)
  • शासन (GOVERNANCE)

स्थानिक क्षेत्र तज्ञ प्रमाणपत्र, कौशल्य कार्यशाळा, क्षेत्र भेटी, प्रकल्प.

फील्ड एक्सपर्ट प्रोग्राम (FIELD EXPERT PROGRAMME) –

या कार्यक्रमात सामील होण्यासाठी आम्ही सर्व पार्श्वभूमीतील आणि जीवनाच्या क्षेत्रातील व्यक्तींचे स्वागत करतो आणि स्थानिक क्षेत्रातील तज्ञांचे नेटवर्क तयार करण्याच्या आमच्या मिशनमध्ये योगदान देतो जे त्यांचे पर्यावरणाचे ज्ञान इतरांसोबत सामायिक करण्यास उत्सुक आहेत.

स्थानिक फील्ड एक्सपर्ट प्रोग्राम हा तीन महिन्यांचा कार्यक्रम आहे, जो निसर्ग मार्गदर्शक म्हणून व्यावहारिक अनुभव आणि प्रमाणपत्र प्रदान करण्यावर लक्ष केंद्रित करतो, सहभागींना जबाबदार पर्यटन पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि कोकणचा अद्वितीय सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा प्रदर्शित करण्यास सक्षम करतो.

कार्यक्रम पूर्ण झाल्यावर, सहभागी स्वतंत्र कंत्राटदार म्हणून नेचर ट्रेल्स करू शकतात आणि त्यांना KTC द्वारे प्रति-सत्र आधारावर भरपाई दिली जाईल. हा कार्यक्रम व्यक्तींना त्यांच्या वातावरणाशी जोडण्याची, नवीन कौशल्ये विकसित करण्याची आणि त्यांच्या स्थानिक समुदायांमध्ये योगदान देण्याची अनोखी संधी देतो.

प्रमुख कार्यशाळा आणि सत्रे

  • वनस्पती आणि प्राणी ओळख : फॉरेस्ट आणि हर्पिंग ट्रेल्स
  • वनस्पती आणि प्राणी ओळख : पक्षीनिरीक्षण
  • वनस्पती आणि प्राणी ओळख : किनारा आणि खारफुटी माहिती, संवर्धन
  • व्याख्यात्मक मार्गदर्शन : नीतिशास्त्र आणि संवाद कथाकथन तंत्र
  • स्थानिक मासेमारी
  • गावाची संस्कृती, वारसा आणि परंपरा
  • टूर/ट्रेल/ट्रेक व्यवस्थापन
  • वनविभागाची मार्गदर्शक कार्यशाळा
  • तंबू कॅम्पिंग

“मला सांग आणि मी विसरेन …मला शिकवा आणि मला आठवेल … मला सामील करा आणि मी शिकेन” …..-बेंजामिन फ्रँकलिन

मूल्यांकन –

खालील निकषांवर आधारित रूब्रिक वापरून फील्ड तज्ञांचे मूल्यमापन केले जाईल:

1.स्थानिक किंवा ट्रेल ज्ञान

2. ट्रेल नियोजन आणि व्याख्या

3. सुरक्षा आणि जोखीम व्यवस्थापन

4. संवाद आणि कथा सांगणे

प्रशिक्षण टप्पा

स्थानिक फील्ड एक्सपर्ट प्रोग्राम्सचा प्रशिक्षण टप्पा सहभागींना निसर्ग पर्यटन व्यवसाय चालविण्यासाठी आवश्यक ज्ञान आणि कौशल्ये प्रदान करण्यासाठी आणि त्यांचे पर्यावरणाचे ज्ञान इतरांसोबत सामायिक करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे.

प्रमाणन

फील्ड एक्सपर्ट्स दोन मूल्यांकनांना सामोरे जातील

1-10 (40%) स्केलवर श्रेणीबद्ध केलेले प्रशिक्षणोत्तर उद्दिष्ट मूल्यांकन.

1 -10 (60%)कौशल्ये लागू करण्याच्या त्यांच्या क्षमतेचे मूल्यांकन करणारे ऑन-फील्ड मूल्यांकन.

LEVELGRADE
BEGINNER2 – 4
INTERMEDIATE5 – 7
ADVANCED8 – 10

मुख्य परिणाम –

हे प्रशिक्षण इकोटूरिझममध्ये स्थानिक सहभाग वाढवण्यास कारणीभूत ठरते, ज्यामुळे समुदायाचा अधिक सहभाग आणि उत्पन्नाच्या संधी निर्माण होतात.

कोकण प्रदेशाचा अनोखा इतिहास, संस्कृती आणि नैसर्गिक वारसा याबद्दल स्थानिक तसेच पर्यटकांमध्ये जागरुकता आणि निसर्ग संवर्धनाची जाणीव निर्माण होते.

स्थानिक क्षेत्रातील तज्ञांच्या ज्ञानाने आणि उत्कटतेने समृद्ध झालेले उच्च दर्जाचे पर्यटन अनुभव मिळतात.

कोकण विभागातील जबाबदार पर्यटन परिसंस्थेचा पाया म्हणून काम करता येईल.

आचरण, वक्तशीरपणा आणि विश्वासार्हता या गुणांनी परिपूर्ण असे उद्याचे व्यावसायिक तयार होतील.


KTC ची भूमिका

स्थानिक फील्ड एक्सपर्ट स्वतंत्रपणे ट्रेल्स करण्यासाठी सुसज्ज असताना, KTC ऑफर करते केटीसी ट्रेल एक्स्पर्ट्स म्हणून ट्रेल्स आयोजित करण्यासाठी व्यक्तींसाठी नियमन केलेले व्यासपीठ.

  • स्थानिक फील्ड तज्ञांना KTC द्वारे प्रति-सत्र आधारावर मोबदला दीला जाईल.
  • प्रत्येक सत्रासाठी मोबदला निश्चित केला जाईल आणि प्रत्येकासाठी अनुभवा प्रमाणे दर पत्रक उपलब्ध असेल
  • प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर ,प्राप्त केलेली श्रेणी आणि गुणवततेनुसार मोबदला दरामध्ये वाढ केली जाईल
  • स्थानिक फील्ड तज्ञांनी योग्य प्रक्रियेचे पालन केले पाहिजे आणि पेमेंट प्राप्त करण्यासाठी तसेच उच्च-गुणवत्तेची सेवा राखण्यासाठी प्रत्येक सत्रादरम्यान सुरक्षा प्रोटोकॉलचे पालन केले पाहिजे.
  • उत्कृष्ट कामगिरी आणि दर्जेदार सेवेसाठी बोनस किंवा प्रोत्साहन दिले जाऊ शकते.
  • व्यावसायिक अस्थिरतेनुसार मोबदला दर सुधारित केला जाऊ शकतो आणि तोच असेल.
  • सर्व फील्ड तज्ञांना सांगून त्यांचे स्वतःचे नवीन अनुभव सादर करू शकतात ज्यांचे मूल्यमापन केले जाईल.

प्रदेशात एक अनुकरणीय मानक स्थापित करून, हा कार्यक्रम केवळ स्थानिक सहभागच सुधारत नाही तर आंबोली रेनफॉरेस्ट सारख्या पर्यावरण संवेदनशील प्रदेशातील लोकांना आवश्यक वन मार्गदर्शक तत्त्वे आणि ज्ञानाने सुसज्ज करतो. हे प्रशिक्षण लोकांना तज्ञ असण्याचे वेगळेपण देते आणि त्यांना जबाबदार आणि शाश्वत पद्धतीने मार्ग काढण्यास सक्षम करते.

"व्यावहारिक अनुभवाशीवाय सैद्धांतिक ज्ञान हे कधीही न उमललेल्या फुलाप्रमाणे असते."-ऋग्वेद

प्रवेश तपशील (ECOTOURISM DIPLOMA ADMISSION IN MARATHI)-

बॅ. बाळासाहेब खर्डेकर महाविद्यालय, वेंगुर्ला

डॉ. धनश्री पाटील -अभ्यासक्रम समन्वयक

9146434560 dspbotany_23@yahoo.com

प्रा. वसंत नंदगिरीकर – अभ्यासक्रमाचे सहसंयोजक

8960626276 nandgirikar@gmail.com

कोकण ट्रॅव्हल क्लब, वेंगुर्ला:

श्री. प्रतिक गावडे – अभ्यासक्रम आणि फील्ड तज्ञ निर्माता

8669810485 konkantravelclub@gmail.com

निलेश चेंदवणकर – केटीसी समन्वयक

7387964416 indraneel1874@gmail.com

प्रवेश लिंक: https://forms.gle/privl17choDKvV416

सूचना – वरील लिंक ओपन न झाल्यास दिलेल्या क्रमांकावर संपर्क साधावा.

DIPLOMA IN ECOTOURISM INFORMATION PDF

कार्यक्रम निर्मात्याकडून संदेश kokan travel club –

Our vision is to promote the natural beauty, diverse culture, rich heritage, and delicious cuisine of Konkan through immersive travel experiences that foster sustainability, community involvement, & cultural appreciation.

We aim to design & deliver Travel experiences that surpass expectations, enrich the lives of our clients and forge meaningful connections with the people, places, and cultures they encounter. We strive to build a vibrant community/Club of travelers, locals, and like-minded individuals who share our passion for sustainable tourism and Konkan’s rich culture.

By integrating the core values of each word of our company name, we envision a future whe9-11/12 synonymous with sustainable, responsible, and transformative tourism. We strive to inspire travelers all over the world to explore the beauty and diversity of the Konkan region while contributing to its economic, social, and environmental well-being. Our ultimate goal is to create positive change and leave a lasting impact on the people and places we encounter, as well as on the travel industry as a whole.

Pratik Gawade [Founder & Manager at KTC] MSME Venture

Table of Contents

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button